9. నందిని సిధారెడ్డి బందారం కథలు: శైలీశాస్త్ర ప్రక్రియలు

శైలీ ప్రక్రియలు - (Stylistic Devices)

1. వర్ణనాత్మక పునరావృతి

ఈ భాగంలో పదారంభ, పదమధ్య, పదాంత్య అక్షర పునరావృతిని మనం గమనించగలం.

1.1 వృత్యానుప్రాస

ఒకటిగాని అంతకుమించి గాని హల్లులు పెక్కుమార్లు వచ్చుట వృత్యానుప్రాసగా పేర్కొనబడుతుంది.

1.2 పదమధ్యాను ప్రాస

పదంలోని మధ్యాక్షరం ముఖ్యంగా రెండవ అక్షరం పునరావృతమవుట పదమధ్యానుప్రాసగా ఆ వాక్యానికి ఒక చక్కటి లయను సమకూరుస్తుంది. పాఠకులు ఆ కథను చదువుతున్నప్పుడు ఆ పదంలోని లయ వారికి తెలియకుండానే ఒక చక్కటి భావాన్ని కలిగిస్తుంది.

1.3 పదాంత్యానుప్రాస

ఈ ప్రక్రియలో పదం చివర్లో అక్షరపునరావృతి కనిపిస్తుంది. నందిని సిధారెడ్డి బందారం కథలలోని కొన్ని ఉదాహరణలు.

1.4 వాక్యాంతానుప్రాస

వాక్యాంత్యానుప్రాసలో అనేక రచయితలు, రెండు వాక్యాల చివర్లో అక్షర పునరావృతిని అవలోకగా తీసుకువస్తారు. వాక్యాల చివర్లోని ఈ అక్షర / శబ్ద పునరావృతి ద్వారా ఆ వాక్యానికి మరింత ఆకర్షణతో పాటు పై వాక్యం, క్రింది వాక్యం, ఆ తరువాతి వాక్యానికి కూడా ఒక చక్కటి లయ, అర్థసంబంధాలు ఏర్పడతాయి. ఆంగ్ల రచయితలు Jacobson (1960), Chatman (1960) వాక్యాంత్యాను ప్రాసపై విశేషమైన పరిశోధనలు చేసారు. ఈ ప్రాసలో ప్రాస ఒక అక్షరానికి కాకుండా రెండు అక్షరాలు రెండు వాక్యాల చివర్లో ధ్వనించేదిగా ఉంటుంది.

1.5 ధ్వన్యానుకరణ

భాషలోని కొన్ని పదాలు ధ్వనిని అనుకరిస్తూ దాని సారూప్యతను గుర్తు చేస్తుంటాయి. ఇలా ధ్వనిని అనుకరించే ప్రక్రియను “ధ్వన్యనుకరణ”గా మనం నిర్వచించుకోవచ్చు. శబ్ద రమ్యత కలిగిన ఈ క్రింది ఉదాహరణలో రచయిత చెప్పాలనుకొన్న ఆ విషయాలన్నీ పాఠకులు శబ్దతీవ్రతను బట్టి గ్రహించడం జరుగుతుంది.

2. శైలి లోని పదక్రమ రీతులు

భాషాశైలి, వర్ణ సముదాయముతో పాటు ఒక స్వచ్ఛమైన పద విశ్లేషణను కూడా అందిస్తుంది. పై భాగంలోని వర్ణక్రమ రీతులలాగే ఈ భాగంలో కూడా పదక్రమ రీతులలో పునరావృతమయ్యే ప్రక్రియలను విశ్లేషించడమౌతుంది. అయితే ఇవన్నీ పదక్రమ రీతులుగా ఉంటాయి. పదాల మధ్య ఏ ఇతర అంతరాయాలు లేని పునరావృత్తిని ఈ భాగంలో మనం గమనించవచ్చు. పదబంధాల మధ్య ఇంకే ఇతర పదాలు రాక అవే పదాల వెనువెంటనే పునరావృత్తమయ్యే ఈ ప్రక్రియను గ్రీకులో Epezeuxis అని అంటారు. ఒక పదాన్ని పదేపదే వెంటవెంటనే పునరావృతి చేయడం వల్ల రచయితలు ఆ పదానికున్న అర్థాన్ని మనం గ్రహించేటట్లు, లేదా దానిని మనం జ్ఞాపికలో ఉంచుకొనేటట్లు చేసే ప్రయత్నాన్ని చేస్తారు.

2.1 అదే అర్థంతో పునరావృతమయ్యే పదాలు

వాక్యంలోని అర్థస్థిరత్వం కోసం వెనువెంటనే పునరావృతమౌతున్న పదం అదే అర్థంతో మళ్ళీ పునరావృతమవుతుంది.

2.2 అదనపు అర్థంతో పునరావృతమయ్యే పదాలు

ఒక వాక్యంలో వెనువెంటనే పునరావృతమవుతున్న పదం అదే అర్థంతో కాకుండా అదనపు అర్థంతో పునరావృతమవుతుంది. ఈ అదనపు అర్థం పద పునరావృతితో లేక వాక్య పునరావృతితో మరో అర్థాన్ని అందిస్తుంది.

3. స్థానానుగత పద పునరావృత్తి

ప్రముఖ ఆంగ్ల సాహితీ వేత్త Leech, 1970 ప్రకారం, ‘పునరావృత్తి’ ఒక విషయాన్ని నొక్కి చెప్పడమే కాకుండా ఆ విషయాన్ని సాధ్యమైనంత వరకు మన స్మరణలో ఉంచుతూ దాని ఆంతర్యాన్ని విషదపరుస్తుంది. ఈ భాగంలో శైలీ విశ్లేషణలో ఒక క్రమాన్ని అనుసరించి పునరావృతమయ్యే ప్రక్రియలను అధ్యయనం చేయడం జరిగింది.

3.1 ప్రథమ పద పునరావృత్తి

అనాఫోరా అనే పదం 16వ శతాబ్దంలో ఆదిమ గ్రీకు నుండి ఉద్భవించిన పదం. అనా అంటే వెనుకనుండి అని, ఫీరిన్ అంటే మోసుకెళ్ళడం లేదా దానిని తీసుకెళ్ళడం అని అర్థం. వెనుకనున్న అర్థాన్ని లేదా ఒక విషయాన్ని ముందుకు ప్రత్యక్షపరచి దానిని నొక్కి చెప్పడం దీని ప్రత్యేకత. ఆంగ్లకవులు, తెలుగు కవులు కూడా ఈ ప్రక్రియను వారి రచనల్లో విస్తృతంగా వాడినట్లు గమనించగలం. ప్రథమ పదంలో అర్థ ప్రాముఖ్యత లేదా చెప్పదలచుకున్న ఆ అర్థ విశిష్టత మనకు కనిపిస్తుంది.

3.2 అంత్యపద పునరావృత్తి

ప్రథమ పద పునరావృతి (అనాఫోరాలో) పద విశిష్టతను ప్రథమ పదంలో వ్యక్తీకరిస్తే, అంత్య పద పునరావృతి (ఎఫిస్ట్రోఫిలో) వాక్యం చివర్లోని పదంలో ఈ విశిష్టత మనకు కనిపిస్తుంది. ప్రతి వాక్యంలోని చివర్లో వరుసగా ఈ పదపునరావృతి జరుగుతుంది. ఎఫిస్ట్రోఫి అనే పదం కూడా గ్రీకు భాష నుండి వచ్చినదే. Epistrophe ని antistrophe లేదా epiphora అని కూడా పిలుస్తారు. వాక్యంలోని చివరి పదంలో పునరావృతమయ్యే పదం ఆ పద విశిష్టతను చాటుతుంది.

3.3 మధ్య పద పునరావృత్తి

ఒక వాక్యంలోని మధ్యపదం మళ్ళీ 2వ వాక్యంలో పునరావృతమగుట ఈ ప్రక్రియలో గమనించవచ్చు.

3.4 యమకానుప్రాస

తెలుగు వ్యాకరణంలో యమకానుప్రాస అనే నామకరణంలోని పునరావృత ప్రక్రియ ఇది. వాక్యంలోని చివరి పదం మరుసటి వాక్యంలో వెనువెంటనే మొదటిపదంగా పునరావృతమౌతుంది. ఈ ప్రక్రియ కూడా గ్రీకు నుండి ఉద్భవించినదే (అనాడిఫ్లోసిస్). వాక్యం చివర్లోని పదాన్ని వినేవారి ఉనికికోసం రచయితలు వెనువెంటనే ఆ మరుసటి వాక్యం మొదట్లోకి తీసుకువెళ్తారు.

4. శైలిలోని వాక్యనిర్మాణ రీతులు

శైలిలోని పునరావృత్తి ప్రక్రియను వాక్య నిర్మాణ రీతుల కోణం నుండి చూసినప్పుడు స్వరూప నిర్మాణ పునరావృత్తి Parallelism గురించి ఈ భాగంలో ముందుగా ప్రస్తావించడం జరిగింది. పునరావృతికి చెందిన ఈ ప్రక్రియ తరువాత భాషా శైలికి చెందిన ఇతర వాక్య నిర్మాణ రీతులు చర్చించడం జరుగుతుంది. వాక్యనిర్మాణంలో రెండు లేక ఆపైన పునరావృత్తమయ్యే పదబంధాల సామ్యతను స్వరూపనిర్మాణ పునరావృత్తిగా చెప్పుకోవచ్చు. ఈ నిర్మాణానికి సమాంతరత్వం Parallelism అని ఆంగ్లంలో పేరు. ఇక్కడ వర్ణనిర్మాణంలో వర్ణానికి వర్ణంగా, పద నిర్మాణంలో పదానికి పదంగా పునరావృతమైనట్లు వాక్యానికి వాక్యంగా పునరావృత్తి కాకపోవచ్చు. కాని కొన్ని పదక్రమాలు లేదా వ్యాకరణ రీతులు అనే పద్దతిలో మళ్ళీ రావడం జరుగుతుంది. కనిపించే బాహ్యపదపునరావృతిలా కాకుండా కనిపించని అంతర్గత వాక్యనిర్మాణ పునరావృతిని ఇక్కడ పరిశీలించవచ్చు. ఒక వాక్యాన్ని సమాంతరతతో ఆ వెనువెంటనే వచ్చే వాక్యంతో సరితూగే విధంగా ఈ పునరావృతి కనిపిస్తుంది. ఈ సమాంతరత సమాంతరతతో లేదా ప్రతికూలతలో ఉంటుంది.

4.1 సమాంతరాలు

రెండు లేక అంతకంటే ఎక్కువ సమాంతర పదాలను కలిగి ఉన్న వాక్యాలు సమాంతర వాక్యాలుగా గమనించవచ్చు. బందారం కథల నుండి ఉదాహరణలు.

4.2 సమాంతరతలో ప్రతికూలత

ఉదాహరణలో సమాంతరతలోనే ప్రతికూలత ఉంటుంది. ఒక విషయాన్ని తేల్చిచెప్పడానికి లేదా సరిగ్గా అర్థం చేయడానికి రచయితలు వారి రచనల్లో ఈ ప్రక్రియను వాడుకొంటారు.

ఉపసంహారం

పై విశ్లేషణలన్నిటి ద్వారా బందారం కథలలో రచయిత నందిని సిధారెడ్డి గారు ఉపయోగించిన సాహిత్య, భాషాశాస్త్ర, శైలీశాస్త్ర ప్రక్రియలన్ని ఎంతో అనురక్తితో కథలను రక్తి కట్టించి పాఠకులందరూ వాటిని సహజరీతిలో చదివేందుకు, చదువుతున్న కొద్దివారిలో ఆసక్తిని ఉత్సుకతను పెంచేందుకు తోడ్పడిన ప్రక్రియలని పరిశీలించడమైంది. సమకాలీన సాహిత్య పరిశోధకులందరి భావి పరిశోధనలకు భాషాశాస్త్ర మరియు శైలీశాస్త్ర రీత్యా ఇవి ఎంతో తోడ్పడుతాయని భావించడమైంది. ఇంకా నందిని సిధారెడ్డి గారి బందారం కథలను చాలా కోణాలలో పరిశీలించవచ్చు. అలంకారాలు, ఆనాటి సామాజిక జీవన విధానాలాను తెలిసుకొనుటకు సిధారెడ్డి గారు ఉపయోగించిన మాండలికాలను కూడా పరిశీలించవచ్చు. ఈ వ్యాసం భాషాశాస్త్రం, శైలిశాస్త్రంలో ఆసక్తి ఉన్నవారికి మరియు విద్యార్థులకు ఉపయోయగకరంగా ఉంటుందని ఆశిస్తున్నాను.

ఉపయుక్త గ్రంథసూచి

1. అబ్రామ్స్, ఎం. హెచ్. సాహిత్య పరిభాషా పదకోశం, సెంగేజ్ లెర్నింగ్, బోస్టన్, 2015.
2. ఈగిల్టన్, టెర్రీ. సాహిత్య సిద్ధాంతం: ఒక పరిచయం, బ్లాక్‌వెల్, ఆక్స్‌ఫర్డ్, 1996.
3. గోగు, శ్యామల. తెలంగాణ కథనాల్లో కులం మరియు లింగ వివక్ష, ఇండియా జర్నల్ ఆఫ్ జెండర్ స్టడీస్, ఇండియా, 2014.
4. నందిని, సిద్ధారెడ్డి. బండారం కథలు, పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం, నవోదయ బుక్ హౌస్, హైదరాబాదు, 2024.
5. పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం. తెలుగు సాహిత్య విజ్ఞాన సర్వస్వం, పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం, హైదరాబాదు, 2006.
6. రాజయ్య, అల్లం. తెలంగాణ కథల్లో సామాజిక చైతన్యం, జర్నల్ ఆఫ్ తెలుగు స్టడీస్, తెలంగాణ, 2004.